O postach z perspektywy buddyzmu
Czcigodny Heng Sure
fot. Dharma Mirror
Ksiądz Jezuita Fr.Thomas Ryan, który pisze książki o duchowości dla Paulist Press, poprosił mnie, abym odpowiedział na kilka pytań dotyczących postów w Buddyzmie. Oto pytania i moje odpowiedzi:
Proszę przedstawić siebie i swoją funkcję w klasztorze Buddyjskim w Berkeley.
Jestem Heng Sure, posiadam tytuł doktora filozofii. Jestem rektorem Buddyjskiego Uniwersytetu w Berkeley, prezesem Buddyjskiego Stowarzyszenia Dharma Realm i starszym mnichem ostatniego Mistrza Chan, Hsuan Hua. Jestem mnichem w tradycji Mahajany od 29 lat. Nauki otrzymałem w USA, w Klasztorze Gold Mountain w San Francisco oraz w Mieście Dziesięciu Tysięcy Buddów w Talamage, w Kalifornii. Prowadzę zajęcia na temat buddyjsko-chrześcijańskiego dialogu w Graduale Theological Union.
Czy post ma duże znaczenie w buddyjskiej praktyce?
Chcę podkreślić, że to, co powiem, nie reprezentuje „buddyjskiego” traktowania postów w ogólności, ponieważ rodzina buddystów na całym świecie jest ogromna i bardzo różnorodna i panują w niej różne podejścia do tego zagadnienia. Moje uwagi pochodzą z mojego doświadczenia, to jest z punktu widzenia mnicha o blisko trzydziestoletnim „stażu” w klasztorze i dwudziestoletniej posłudze w społecznościach świeckich w Azji i na Zachodzie.
Post w klasztorze jest pojmowany jako ascetyczna praktyka zwana „dhutanga”. (Dhutanga znaczy „potrząsnąć” lub „ożywić”.) W skład niej wchodzi 13 praktyk, z których cztery dotyczą jedzenia: jeść raz dziennie, jeść jeden posiłek, zmniejszać ilość jedzenia, a podczas zbierania jałmużny jeść tylko to, co się dostało w pierwszych siedmiu domach. Te praktyki każdy podejmuje dobrowolnie i nie są one niezbędne w codziennym życiu w buddyjskim klasztorze. Jak wiadomo Budda podkreślał umiar, zalecał Ścieżkę Środka, która powstrzymuje od wyborów ekstremalnych we wszystkim, nie tylko w poszczeniu. Post jest dodatkiem do praktyki, który każdy może podjąć, raz na jakiś czas, pod kierunkiem kogoś bardziej doświadczonego.
Jak doświadczenia samego Buddy wpływają na buddyjskie podejście do postu?
Przebudzenie samego Buddy jest bezpośrednio związane z jego poszczeniem, ale jakby z odwrotnej strony. Budda osiągnął stan mahabodhi, czyli wielkie przebudzenie, w momencie, w którym przestał pościć. Historia Buddy opowiada o tym , jak praktykował Drogę w Himalajach, po porzuceniu swojego życia księcia Indii w bogactwie i przepychu. Słuchał różnych nauczycieli i podejmował różne praktyki w poszukiwaniu wyzwolenia z cierpienia starości, cierpienia śmierci i cierpienia ponownych narodzin. Podczas nich zrozumiał, że korzeniem śmiertelności jest pragnienie. Pomyślał błędnie, że jeżeli przestanie jeść, pozbędzie się pragnienia i osiągnie wolność od cierpienia. Historia mówi, że jadł tylko jedno ziarno ryżu i jedno nasienie sezamu dziennie. Po jakimś czasie stał się tak chudy, że mógł dotknąć swoich pleców dotykając brzucha. Nie miał siły na medytację. Spostrzegł, że może umrzeć zanim opanuje swój umysł, i że pragnienia nie można stłumić siłą. W tym momencie młoda pasterka przyniosła mu owsiankę i on ją przyjął. Odzyskał siły, wznowił medytacje i osiągnął oświecenie. A więc przez zaniechanie postu i skromne jedzenie, zrozumiał podstawę buddyjskiej praktyki, umiarkowanie.
Kto pości w buddyzmie? Czy są jakieś wyjątki związane z wiekiem, czy np.dzieci poszczą? Albo czy starzy ludzie są zwolnieni z postu?
Post w świeckim społeczeństwie w Azji jest określany słowem „zhai” lub „zai”, co znaczy „wegetarianizm” i jednocześnie „post”. Ludzie uważają za post niejedzenie mięsa dwa razy w miesiącu, podczas nowiu i pełni księżyca, albo niejedzenie mięsa sześć i więcej razy w miesiącu. Również wyrzeczenie się pożywienia luksusowego, (takiego, które się jada dla zaspokojenia swoich zachcianek, a nie dla odżywienia organizmu,) traktuje się, jako post, przynoszący pożytek osobie, która tak pości.
W klasztorach obowiązuje inna zasada. Poszczenie jest trudną praktyką i dlatego jest robione pod nadzorem doświadczonego nauczyciela. Dzieci rzadko poszczą podczas buddyjskich praktyk religijnych.
Jak „wygląda” taki dzień postu, czy na przykład jeden rodzaj pożywienia jest dozwolony, a inny nie? Niektóre napoje tak, a inne nie? Czy to może być całkowite wyrzeczenie się jedzenia i picia?
Kiedy praktykujący zamierza odbyć post, najpierw przez trzy dni je suchy chleb, aby przygotować żołądek . Przeciętny okres postu to 18 dni, podczas którego pije się tylko małe ilości wody. O wiele ważniejsze jest zakończenie postu; je się wtedy małe porcje kleiku na wodzie, co kilka godzin, aby przyzwyczaić system trawienny z powrotem do jedzenia. Jeśli taki post dobrze wpłynie na czyjąś praktykę, może ta osoba podjąć post 36 dniowy. Niektórzy rozciągają stopniowo okres postu nawet do 72 dni. To jest wyjątkowa praktyka, którą może robić tylko ktoś, kto postępuje ściśle według wskazówek doświadczonego nauczyciela.
Jakie miejsce w życiu przeciętnego buddysty zajmuje post? Jak długo się pości?
Wielu buddystów jest wegetarianami, ale nie wszyscy. To jest niespodzianka dla ludzi, którzy rozumują, że buddyści kierowani wielkim współczuciem, nie powinni jeść ciała żadnej żyjącej istoty. To zawsze powodowało spory między buddystami. Chińscy i wietnamscy buddyści z tradycji Mahajany czy Północnej tradycji są ścisłymi wegetarianami. Ta tradycja zakazuje również jedzenia pięciu ostrych roślin (cebuli, czosnku, porów, szalotki i szczypiorku), a także jajek i oczywiście alkoholu i tytoniu w jakiejkolwiek postaci.
Niejedzenie nabiału i stosowanie wegańskiej diety jest osobistym wyborem, a nie nakazem. Niektórzy buddyści jedzą tylko raz dziennie, przed południem. Ta praktyka nawiązuje do Sutry W 42 Częściach, w Pismach Mahajany, która mówi, że Budda jadł jeden posiłek dziennie, przed południem,
Dla tych, którzy nie są mnichami – a może i dla tych, którzy są – może to wydawać się wyjątkowym ascetyzmem. Umiarkowanie w tej dziedzinie będzie prawdopodobnie częstsze wśród świeckich buddystów. Gdzie, na przykład, będzie miejsce na post w życiu świeckich ludzi, którzy mają rodziny i pracują?
Poszczenie nie jest dla wszystkich. Można się posłużyć analogią do samochodu. Bez benzyny w baku, samochód nie pojedzie. Ludzie, którzy funkcjonują w świecie rynkowym, muszą się odżywiać, aby pracować. Zarówno jedzenie ponad miarę, jak i niedojadanie są sprzeczne z podstawowym celem spożywania posiłków, którym jest odżywianie ciała, abyśmy mogli pracować dla pożytku tego świata.
Czy dla ludzi, którzy przyjmują wskazania, praktyka postu będzie inna?
Ludzie świeccy, którzy przyjęli wskazania Bodhisattwy, poszczą przez sześć dni każdego miesiąca. Cel tego ograniczenia jest wieloraki: może to być współczucie dla tych, którzy cierpią głód, inaczej jest to praktyka dawania – sami jedzą mniej, aby zostało więcej dla innych. Może to być postępowanie zgodne z praktyką wstrzemięźliwości Buddy i dlatego jedzą mniej w te dni. Podczas takiego postu nie tylko powstrzymują się od jedzenia, ale też recytują [recept codes] oraz święte teksty [Sutry], jak również medytują dłużej niż zazwyczaj.
Dlaczego buddyści poszczą? Czy są jakieś powody, które są ważniejsze niż inne?
Niektórzy Buddyści wierzą, że zużywanie mniejszej ilości pożywienia tworzy zasługę; jedzenie mniejszej ilości luksusowej żywności, ( tzn. zbędnej dla odżywienia organizmu) powoduje, że służymy tej planecie i wszystkim żyjącym istotom. W tym sensie nasze jedzenie staje się praktyką.
Buddyjscy mnisi, którzy poszczą w opisany wcześniej sposób, robią to, aby oczyścić swoje ciała i umysły. Post pozwala zmniejszyć ilość niepotrzebnych myśli, ale jednocześnie zmniejsza siły organizmu, więc trzeba zachować równowagę pomiędzy oczyszczeniem umysłu i utrzymaniem ciała w formie potrzebnej do medytacji. Chociaż niektórzy mnisi mówią, że im dłużej poszczą, tym mają więcej siły. Więc te doświadczenia są różne.
Doświadczenie samego Buddy pokazuje, że post sam z siebie nie wygasza pragnienia, tylko je tłumi. Jak tylko przestawał pościć i zaczynał jeść, pragnienie wracało. Potrzeba koncentracji i wewnętrznego wglądu, aby wygasić pragnienie. Budda odkrył, że korzenie pragnień tkwią w umyśle i tylko tam mogą być zmienione. Poszczenie może pomóc przekształcić pragnienia w mądrość, poprzez opanowanie „grubych” cielesnych pragnień. Post jest pomocny w podążaniu Drogą, jest dodatkową praktyką, która może pomóc zrozumieć, zależność pomiędzy naszymi pragnieniami i naszym życiem.
Post pomaga zrozumieć przywiązanie do pożywienia i upodobań w jedzeniu. Pomaga praktykującemu odróżnić, na ile jego pożądanie żywności jest naturalną potrzebą organizmu, a na ile chciwością, która jest przeszkodą do wyzwolenia.
Czy praktyka postu ma jakiś związek z praktyką dawania jałmużny?
Mnisi z tradycji Theravada uważają, że należy przyjąć wszystko, cokolwiek ludzie świeccy włożą do ich żebraczej miski. Jeśli ta jałmużna zawiera mięso, jedzą je także. Mnisi i mniszki tradycji Mahajany uważają, że współczucie jest najważniejsze i że obowiązkiem mnicha czy mniszki jest poinformować świeckich, że jedzenie mięsa jest łamaniem wskazania o nie zabijaniu. Zabijanie powoduje cierpienie zabijanego zwierzęcia i tym samym niszczy ziarna współczucia w sercu tego, kto zabija i zjada ciało zwierzęcia. Ta zasada wyznacza granice tego, co dany mnich czy mniszka przyjmie jako jałmużnę.
Jakie znaczenie ma post dla ciebie?
Przeszedłem post 18 dniowy i nie bardzo mi się to udało. Jestem typem pitta, co znaczy „ogień” w tradycji indyjskiej Ayurvedy i post sprawia, że mój wewnętrzny ogień wzrasta. Lepsze dla mnie jest jedzenie codziennie niewielkiej ilości pożywienia, całkowicie wegetariańskiego.
źródło: UrbanDharma.org